BİRLEŞMİŞ MİLLETLER İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ÇERÇEVE
SÖZLEŞMESİNE YÖNELİK KYOTO PROTOKOLÜ
5
Şubat 2009 tarih ve 5836 sayılı Kanun’la
onaylanması uygun bulunan,
bu sözleşme, Bakanlar Kurulu’nun 7 Mayıs
2009 tarih ve 2009/14979 sayılı Kararı
ile onaylanarak, 13 Mayıs 2009 tarih ve 27227
sayılı Resmî Gazete'de yayınlanmıştır.
İşbu Protokol’ün Tarafları,
Bundan
sonra “Sözleşme” olarak
anılacak olan Birleşmiş
Milletler İklim Değişikliği
Çerçeve Sözleşmesi’ne katılan Taraflar olup,
2. Madde’de belirtildiği üzere, Sözleşme’nin nihai
amacını takip ederek,
Sözleşme’nin hükümlerini hatırda tutarak,
Sözleşme’nin 3. Maddesi’nin rehberliğinde,
Sözleşme’nin Taraflar Konferansı’nın ilk oturumunda
alınan 1/CP.1 karar ile kabul edilen Berlin Buyruğu’na uygun olarak,
aşağıdaki hususlarda anlaşmaya varmışlardır:
1. Madde
İşbu Protokol’ün amacı bakımından, Sözleşme’nin 1.
Maddesi’nde bulunan tanımlar uygulanacaktır. İlâveten;
1. “Taraflar Konferansı”, Sözleşme’ye katılan
Tarafların Konferansı’dır.
2. “Sözleşme”, 9 Mayıs 1992 tarihinde New York’ta
kabul edilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’dir.
3. “Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli”,
Dünya Meteoroloji Örgütü ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından
1988’de ortaklaşa kurulan Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’dir.
4. “Montreal
Protokolü”, 16 Eylül 1987’de Montreal’de kabul edilen ve daha sonra tanzim ve
tadil edilmiş haliyle, Ozon Tabakasını İncelten Maddelerle İlgili Protokol’dür.
5. “Mevcut
ve Oy Kullanan Taraflar”, Sözleşme’de bulunan ve olumlu ya da olumsuz oy
kullanan ülkelerdir.
6. “Taraf”,
metinde başka şekilde belirtilmedikçe işbu Protokol’e Taraf olan anlamındadır.
7. “Ek-I’de
yer alan Taraf”, Sözleşme’nin Ek-I’inde yer alan Taraf, ya da değişiklik
olursa, Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 2(g)
paragrafı gereği bildirimde bulunmuş olan Taraf anlamındadır.
2. Madde
1. Ek-I’de
yer alan Tarafların her biri, 3. Madde’deki sayısallaştırılmış salım
sınırlandırma ve azaltım taahhütlerini yerine getirirken, sürdürülebilir kalkınmayı
teşvik etmek amacıyla;
(a) Ulusal koşullarına uygun
olarak, aşağıdaki politika ve önlemleri uygulayacak ve/veya daha da
geliştirecektir.
(i) Ulusal ekonominin ilgili
sektörlerinde enerji verimliliğinin arttırılması;
(ii) Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen
sera gazlarının yutaklarının ve haznelerinin, ilgili uluslararası çevre
anlaşmalarındaki taahhütlerinin dikkate alınarak korunması ve
geliştirilmesi; sürdürülebilir orman
yönetimi uygulamaları ile ağaçlandırma ve yeniden ormanlaştırmanın teşvik
edilmesi;
(iii) Sürdürülebilir tarım türlerinin, iklim
değişikliği mülâhazaları ışığında teşvik edilmesi;
(iv) Yeni ve yenilenebilir enerji türleri,
karbondioksiti gideren teknolojiler ile çevre dostu ileri ve yenilikçi
teknolojilerin araştırılmaları, teşvik edilmeleri, geliştirilmeleri ve
kullanımlarının arttırılması;
(v) Sera gazı salımlarına yol açan tüm sektörlerde,
Sözleşme’nin amacına ve piyasa araçlarının uygulanmasına aykırı olan piyasa
uyumsuzluklarının, mali teşviklerin, vergiler ile gümrük istisnalarının ve
sübvansiyonların, kademeli olarak azaltılmaları ya da ortadan kaldırılmaları;
(vi) Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen sera
gazlarının salımlarını sınırlayan ya da azaltan politikaları ve önlemleri
teşvik etmeyi amaçlayan ilgili sektörlerde uygun reformların özendirilmesi;
(vii) Ulaştırma sektöründeki,
Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen sera gazlarının salımlarının
sınırlandırılması ve/veya azaltılmasına yönelik önlemlerin teşvik edilmesi;
(viii) Metan gazı salımlarının
gerek atık yönetiminde geri kazanım ve kullanım sırasında, gerek enerji
üretimi, nakli ve dağıtımı aşamasında sınırlandırılması ve/veya azaltılması.
(b) Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin
2(e) (i) paragrafı uyarınca, işbu Madde’de kabul edilen politikaların ve
önlemlerin bireysel ve müşterek etkinliğini arttırmak için, diğer Ek-I
Taraflarıyla işbirliği yapacaktır. Bu amaçla, sözü edilen Taraflar;
karşılaştırılabilirlik, şeffaflık ve etkinliklerinin iyileştirilmesi yollarının
geliştirilmesi de dahil olmak üzere, bu politikalar ve önlemler ile ilgili
deneyim paylaşımı ve bilgi alışverişi konularında adımlar atacaklardır. İşbu
Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, ilk
oturumunda ya da mümkün olabilen en kısa sürede, böyle bir işbirliğini
kolaylaştırmanın yollarını ilgili tüm bilgileri dikkate almak suretiyle
değerlendirecektir.
2. Ek-I’de
yer alan Taraflar, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü ve Uluslararası
Denizcilik Örgütü ile çalışarak, havacılık ve depo yakıtlarından kaynaklanan ve
Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen sera gazları salımlarının
sınırlandırılmasına ya da azaltılmasına çalışacaklardır.
3. Ek-I’de
yer alan Taraflar; iklim değişikliğinin olumsuz etkileri ve uluslararası
ticarete olan etkileri içeren olumsuz etkiler ile, Sözleşme’nin 3. Maddesi’ni
dikkate alarak, bilhassa gelişmekte olan Taraf ülkeler ve özellikle,
Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 8. ve 9. paragraflarında tanımlanan Taraf ülkeler
üzerindeki sosyal, çevresel ve ekonomik tesirleri en aza indirecek şekilde,
işbu 2. Madde’deki politikaları ve önlemleri yürütmede çaba göstereceklerdir.
İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı,
işbu paragraftaki hükümlerin yerine getirilmesini teşvik amacıyla, uygun olan
ilâve eylemleri gerçekleştirebilir.
4. İşbu Protokol’ün
Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, farklı ulusal
koşullar ve olası etkileri göz önünde tutarak, yukarıdaki 1(a) paragrafındaki
politika ve önlemlerden birini koordine etmenin yararlı olacağına karar
verirse, bu politika ve önlemlerin koordinasyonunun oluşturulmasına yönelik yol
ve araçları değerlendirecektir.
3. Madde
1.
Ek-I’de yer alan Taraflar, 2008–2012 yıllarını kapsayan taahhüt döneminde,
Ek-A’da sıralanan insan faaliyetlerinin neden olduğu karbondioksit eşdeğeri sera
gazlarının salımları toplamını, 1990 yılı seviyelerinin en az yüzde 5 aşağısına
indirmek için, Ek-B’de kayıtlı sayısallaştırılmış salım sınırlandırma ve
azaltım taahhütlerine uygun olarak ve işbu Madde’nin hükümleri gereğince
hesaplanarak tayin edilmiş olan miktarları aşmamasını, bireysel ya da
müştereken sağlayacaklardır.
2. Ek-I’de
yer alan Tarafların her biri, 2005 yılına kadar işbu Protokol’deki
taahhütlerini gerçekleştirme konusunda kanıtlanabilir bir ilerleme kaydetmiş
olacaktır.
3. Her
taahhüt döneminde, karbon stoklarında doğrulanabilir değişiklikler olarak
ölçülen, 1990 yılından itibaren doğrudan insan etkisiyle arazi kullanımındaki
değişim ve ormanlaştırma, yeniden ormanlaştırma ve ormansızlaşma ile sınırlı
ormancılık etkinlikleri sonucu sera gazlarının kaynaklarca salımı ve yutaklarca
uzaklaştırılmasındaki net değişiklikler, Ek-I’de yer alan Tarafların her
birinin işbu Madde’deki taahhütlerini karşılamada kullanılacaktır.
Bu etkinliklere bağlı sera gazlarının kaynaklarca
salımı ve yutaklarca uzaklaştırılması şeffaf ve doğrulanabilir bir şekilde
bildirilecek ve 7. ve 8. Maddelere göre gözden geçirilecektir.
4. İşbu
Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın ilk
oturumundan önce, Ek-I’de yer alan Tarafların her biri, Bilimsel ve Teknolojik
Danışma Yardımcı Organı tarafından ele alınması için, 1990’daki karbon
stoklarının seviyesinin belirlenmesi ve sonraki yıllarda karbon stoklarında
meydana gelen değişikliklerin hesaplanabilmesi amacıyla veri sağlayacaktır. İşbu
Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, ilk
oturumunda ya da daha sonra mümkün olan en erken zamandaki oturumunda,
belirsizlikleri, raporlamadaki şeffaflığı, doğrulanabilirliği, Hükümetlerarası
İklim Değişikliği Paneli’nin metodolojik çalışmalarını ve 5. Madde’ye uygun
olarak Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı Organı tarafından sunulan
tavsiye ve Taraflar Konferansı’nın kararlarını dikkate alarak; tarım
toprakları, arazi kullanımındaki değişim ve ormancılık gruplarında sera
gazlarının kaynaklarca salımı ve yutaklarca uzaklaştırılmasındaki
değişikliklerle ilgili ilâve insan kaynaklı etkinliklerin hangilerinin, ne
şekilde Ek-I’de yer alan Taraflar için tayin edilmiş miktarlara eklenmesi ya da
çıkarılmasına yönelik usûller ve rehber ilkeler hakkında karar verecektir.
Böyle bir karar, ikinci ve takip eden taahhüt dönemlerinde geçerli olacaktır.
Bir Taraf, insan kaynaklı bu ek faaliyetlerle ilgili böyle bir kararı,
faaliyetlerin 1990’dan beri yürürlükte olması şartıyla, ilk taahhüt döneminde
uygulamayı tercih edebilecektir.
5. Ek-I’de
yer alan Taraflardan, baz yılı ya da dönemi, Taraflar Konferansı’nın ikinci
oturumunda alınan 9/CP.2 sayılı karar uyarınca belirlenmiş olan piyasa
ekonomisine geçiş sürecindekiler, işbu Madde’deki taahhütlerini yerine
getirmede o baz yılı ya da dönemi kullanacaklardır. Ayrıca, Sözleşme’nin 12.
Maddesi kapsamında ilk ulusal bildirimini henüz sunmamış, Ek-I’de bulunan
piyasa ekonomisine geçiş sürecindeki diğer herhangi bir Taraf, işbu Madde’deki
taahhütlerini yerine getirmek için 1990 yılı dışında tarihsel bir baz yılı ya
da dönemi kullanma niyetini işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev
gören Taraflar Konferansı’na bildirebilir. İşbu Protokol’ün Taraflar Toplantısı
olarak işlev gören Taraflar Konferansı böyle bir bildirimin kabulü hususunda
karar verecektir.
6.
Ek-I’de yer alan piyasa ekonomisine geçiş sürecindeki Taraflara, işbu Madde’nin
hükmüne girenlerin dışında kalan, işbu Protokol’deki taahhütlerini yerine
getirmelerinde, Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 6. paragrafını dikkate alınarak,
işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı
tarafından belirli bir ölçüde esneklik sağlanacaktır.
7.
Sayısallaştırılmış salım sınırlandırma ve azaltımın ilk taahhüt dönemi olan
2008–2012 yılları arasında, Ek-I’deki her bir Taraf için tayin edilmiş miktar,
1990 yılında, ya baz yılında, ya da yukarıdaki 5. paragrafa göre belirlenen
dönemde, gazlarının salımları toplamının, kendisi için Ek-B’de kaydedilen yüzde
değerinin beşle çarpılmasına eşit olacaktır. 1990 yılında arazi kullanımındaki
değişiklikler ve ormancılık faaliyetleri, sera gazları salımlarında net bir
kaynak oluşturmuş olan Ek-I ülkeleri için tayin edilmiş miktarın hesaplamaları
bakımından, 1990 yılı salımları, baz yılı veya dönemi, bu kaynaklardan salınan,
insanın neden olduğu karbondioksit eşdeğeri sera gazı toplam salımlarını, 1990
yılında arazi kullanımı değişikliği sonucu yutakların yaptığı uzaklaştırma
düşürülmüş olarak içerir.
8.
Ek-I’de yer alan Taraflardan herhangi biri, yukarıdaki 7. paragrafta atıfta
bulunulan hesaplama amacıyla hidroflorokarbon, perflorokarbon ve kükürt
heksaflorür için 1995 yılını baz yıl olarak kullanabilir.
9. Ek-I’de
yer alan Tarafların müteakip dönemler için taahhütleri, 21. Madde’nin 7.
paragrafındaki hükümlere göre kabul edilecek olan, işbu Protokol’ün
Ek-B’sindeki değişikliklerle belirlenecektir. İşbu Protokol’ün Taraflar
toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, yukarıdaki 1. paragrafta
atıfta bulunulan ilk taahhüt döneminin bitiminden en az yedi yıl önce bu
taahhütleri değerlendirmeye başlayacaktır.
10. Bir
Taraf’ın diğer bir Taraf’tan, 6. ya da 17. Maddelerdeki hükümlere uygun olarak
edindiği herhangi bir salım azaltım birimi ya da tayin edilmiş miktarın bir
kısmı, edinen Taraf için tayin edilmiş miktara ilâve edilecektir.
11. Bir
Taraf’ın diğer bir Taraf’a, 6. ya da 17. Maddelerdeki hükümlere uygun olarak
aktardığı herhangi bir salım azaltım birimi ya da tayin edilmiş miktarın bir
kısmı, aktaran Taraf için tayin edilmiş miktardan düşülecektir.
12. Bir
Taraf’ın diğer bir Taraf’tan, 12. Madde’nin hükümlerine uygun olarak edindiği
onaylanmış salım azaltımları, edinen Taraf için tayin edilmiş miktara
eklenecektir.
13. Ek-I’de
yer alan Taraflardan birinin salımları, bir taahhüt döneminde işbu Madde
hükmünde tayin edilmiş miktarın altındaysa, oluşan fark, o Taraf’ın
isteği üzerine, müteakip taahhüt dönemlerinde o Taraf için tayin edilmiş
miktara ilâve edilecektir.
14. Ek-I’de
yer alan Taraflardan her biri, yukarıdaki 1. paragrafta bahsekonu
taahhütlerini, özellikle, Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 8. ve 9. paragraflarında
belirlenmiş olan gelişmekte olan Taraf ülkeler üzerindeki olumsuz sosyal,
çevresel ve ekonomik etkileri asgariye indirecek şekilde yerine getirmek için
gayret gösterecektir. İşbu paragrafların yürütülmesi hususunda Taraflar
Konferansı’nın ilgili kararları doğrultusunda, işbu Protokol’ün Taraflar
toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, işbu paragraflarda atıfta
bulunulan Taraflar üzerinde iklim değişikliğinin olumsuz etkileri ve/veya karşı
önlemlerin etkilerinin en aza indirilmesi için gerekli olan eylemlerin
neler olduğunu ilk oturumunda ele alacaktır. Ele alınacak konular arasında mali
kaynak oluşturulması, sigorta ve teknoloji transferi yer alacaktır.
4. Madde
1. 3.
Madde hükmündeki taahhütlerini müştereken yerine getirme konusunda bir
anlaşmaya varmış olan Ek-I’de yer alan Taraflar, Ek-A’da sıralanan insan
faaliyetlerinin neden olduğu karbondioksit eşdeğeri sera gazları salımları
toplamının bileşik yekûnunun, Ek-B’de kaydedilen sayısallaştırılmış salım
sınırlandırma ve azaltım taahhütleri uyarınca ve 3. Madde hükümlerine uygun
olarak hesaplanıp tayin edilmiş miktarları aşmaması koşuluyla, bu taahhütlerini
yerine getirmiş addedileceklerdir. Anlaşmaya varan Taraflardan her birine
tahsis edilen salım düzeyinin sınırları o anlaşmada belirlenecektir.
2. Böyle
bir anlaşmaya varan Taraflar, işbu Protokol’ün onaylanma, kabul veya uygun
bulma ve katılma belgelerinin sunulması tarihinde anlaşma şartlarını sekretaryaya
bildireceklerdir. Bunun üzerine, sekretarya, Sözleşme’nin Taraflarını ve
imzacılarını anlaşma şartları hakkında bilgilendirecektir.
3. Bu
anlaşma 3. Madde’nin 7. paragrafında belirtilen taahhüt dönemi boyunca
uygulamada kalacaktır.
4.
Müştereken hareket eden Tarafların, bir bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşu
çerçevesinde ve bu kuruluşla birlikte hareket etmeleri durumunda, işbu
Protokol’ün kabulünden sonra kuruluş düzenindeki herhangi bir değişiklik, işbu
Protokol’deki mevcut taahhütlerini etkilemeyecektir. Kuruluşun düzenindeki herhangi bir değişiklik, sadece, o
değişikliğin ardından kabul edilen 3. Madde hükmündeki taahhütler açısından
uygulanacaktır.
5. Böyle
bir anlaşmanın Taraflarının toplam müşterek salım azaltımları seviyesine
ulaşmada başarısızlığı söz konusu olduğunda, bu anlaşmaya katılan her bir Taraf
anlaşmada belirlenen kendi salım seviyelerinden sorumlu olacaklardır.
6.
Müştereken hareket eden Tarafların, kendisi de işbu Protokol’e Taraf olan bir
bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşu çerçevesinde ve bu kuruluşla birlikte
hareket etmeleri durumunda, toplam müşterek salım azaltımları seviyesini elde
etmede bir başarısızlık söz konusu olduğunda, bölgesel ekonomik entegrasyon
kuruluşunun üye Devletlerinin her biri münferiden ve 24. Madde’ye göre hareket
eden bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşuyla birlikte, işbu Madde’ye uygun
olarak bildirdiği kendi salım seviyelerinden sorumlu olacaklardır.
5. Madde
1. Ek-I’de yer alan Tarafların her biri, birinci taahhüt döneminin
başlamasından en geç bir yıl önce, Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen, insan
faaliyetlerinin neden olduğu tüm sera gazlarının kaynaklardan salımları ve
yutaklarca uzaklaştırılmalarının hesaplanması için ulusal bir sistemi yürürlüğe
koyacaklardır. Aşağıdaki 2. paragrafta belirlenen yöntemleri kapsayacak olan bu
ulusal sistemler için gerekli rehber ilkeler, işbu Protokol’ün Taraflar
toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın ilk oturumunda karara
bağlanacaktır.
2. Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen, insan faaliyetlerinin neden
olduğu tüm sera gazlarının kaynaklardan salımları ve yutaklarca
uzaklaştırılmalarının hesaplanmasına ilişkin yöntemler, Hükümetlerarası İklim
Değişikliği Paneli’nce kabul edilenler ve Taraflar Konferansı’nın üçüncü
oturumunda üzerinde mutabık kalınanlar olacaktır. Bu yöntemlerin kullanılmadığı
yerlerde, uygun düzenlemeler işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev
gören Taraflar Konferansı’nın ilk oturumunda üzerinde uzlaşılan yöntemlere göre
yapılacaktır. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar
Konferansı, diğerlerinin yanı sıra, Hükümetlerarası İklim Değişikliği
Paneli’nin çalışmaları ile Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı Organı’nca
sunulan tavsiyeler temelinde, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarını bütünüyle
dikkate almak suretiyle, bu yöntem ve düzenlemeleri düzenli olarak gözden
geçirecek ve uygun görürse değiştirecektir. Yöntem ve düzenlemelere
ilişkin herhangi bir değişiklik, bu değişikliğin akabinde benimsenen herhangi
bir taahhüt döneminde, sadece 3. Madde hükmündeki taahhütlere uygunluğunu
saptamak amacıyla kullanılacaktır.
3. Ek-A’da kaydedilen, insan faaliyetlerinin neden olduğu sera
gazlarının kaynaklardan salımlarının karbondioksit eşdeğerinin ve yutaklarca
uzaklaştırılmalarının hesaplanmasında kullanılan küresel ısınma potansiyelleri,
Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nce kabul edilenler ve Taraflar
Konferansı’nın üçüncü oturumunda üzerinde mutabık kalınanlar olacaktır. İşbu
Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı,
diğerlerinin yanı sıra, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli çalışmaları
ile Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı Organı’nca sunulan tavsiyeler
temelinde, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarını bütünüyle dikkate alarak,
her bir sera gazının küresel ısınma potansiyelini düzenli olarak gözden
geçirecek ve uygunsa değiştirecektir. Bir küresel ısınma
potansiyeline ilişkin herhangi bir değişiklik, bu değişikliğin akabinde
benimsenen herhangi bir taahhüt döneminde, sadece 3. Madde hükmündeki
taahhütlere uygulanacaktır.
6. Madde
1. Ek-I’deki herhangi bir Taraf, 3. Madde’deki taahhütlerini yerine
getirmek amacıyla, aşağıdaki şartlara uyduğu takdirde, ekonominin herhangi bir
sektöründe, insan faaliyetlerinin neden olduğu sera gazlarının kaynaklardan
salımlarının azaltımını ya da insan kökenli yutaklarca uzaklaştırılmasının
arttırılmasını amaçlayan projelerden elde edilen salım azaltım birimlerini
diğer herhangi bir Taraf’a, aşağıdaki şartlarda aktarabilir veya edinebilir:
(a) Böyle bir projenin, ilgili Tarafların onayını alması
gerekmektedir;
(b) Böyle bir projenin, kaynaklarca salımların azaltılmasının ya da
yutaklarca uzaklaştırılmasının arttırılmasına ilâve katkı sağlaması
gerekmektedir;
(c) 5. ve 7. Maddeler hükmündeki yükümlülüklere uymuyor ise,
herhangi bir salım azaltım birimi alamayacaktır;
(d) Salım azaltım birimlerinin edinilmesi, 3. Madde hükmündeki
taahhütlerin yerine getirilmesine yönelik olarak ülke içi faaliyetleri
tamamlayıcı olacaktır.
2. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar
Konferansı, ilk oturumunda veya ondan sonraki mümkün olabilen en kısa sürede,
doğrulama ve raporlama dahil olmak üzere, işbu Madde’nin uygulanması için
gerekli rehber ilkeleri ayrıntılı olarak bir kere daha inceleyecektir.
3. Ek-I’de yer alan bir Taraf, tüzel kişileri, kendi sorumluluğu altında,
işbu Madde hükmünde, salım azaltım birimlerinin oluşturulması, aktarılması ya
da edinilmesine yönelik faaliyetlere katılmaya yetkili kılabilir.
4. Ek-I’de yer alan bir Taraf için işbu Madde’de atıfta bulunulan
şartların uygulanmasına dair bir sorun 8. Madde’nin ilgili hükümlerine uygun
olarak belirlenirse; uygunluk sorunu çözülene kadar, böyle birimlerin bir
Tarafça 3. Madde’deki taahhütlerini karşılamada kullanılmaması şartıyla, salım azaltım
birimlerinin aktarılması ve edinilmesi, sorun tespit edildikten sonra devam
edebilir.
7. Madde
1. Ek-I’de yer alan her bir Taraf, aşağıdaki 4. paragraf uyarınca
belirlenecek olan, 3. Madde’ye uygunluğunu sağlamak amacıyla gerekli ilâve
bilgileri, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararları gereğince, Montreal
Protokolü’nce denetlenmeyen, insan faaliyetlerinin neden olduğu sera
gazlarının kaynaklardan salımlarına ve yutaklarca uzaklaştırılmasına ilişkin
yıllık envanterlerine dahil edecektir.
2. Ek-I’de yer alan her bir Taraf, aşağıdaki 4. paragraf uyarınca
belirlenecek olan, işbu Protokol hükmündeki taahhütlerine uygunluğunu göstermek
için gerekli ilâve bilgileri Sözleşme’nin 12. Maddesi’ne göre sunulan ulusal
bildirimlerine dahil edecektir.
3. Ek-I’de yer alan her bir Taraf, işbu Protokol ilgili Taraf
bakımından yürürlüğe girdikten sonraki taahhüt döneminin ilk yılı için Sözleşme
kapsamında yapılması gereken ilk envanter ile başlayarak, yukarıdaki 1.
paragrafta istenen bilgileri yıllık olarak sunacaktır. Bu durumdaki her bir
Taraf, işbu Protokol kendisi için yürürlüğe girdikten ve aşağıdaki 4.
paragrafta verildiği şekliyle rehber ilkeler kabul edildikten sonra, Sözleşme
kapsamında yapılması gereken ilk ulusal bildiriminin bir parçası olarak
yukarıdaki 2. paragrafta istenen bilgileri sunacaktır. İşbu Madde’de istenilen
bilgilerin daha sonra sunulma sıklığı, Taraflar Konferansı’nca karara bağlanan,
ulusal bildirimlerin sunulması takvimi dikkate alınarak, işbu Protokol’ün
Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nca belirlenecektir.
4. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar
Konferansı, Ek-I’de yer alan Tarafların ulusal bildirim hazırlamaları için
Taraflar Konferansı’nca kabul edilen rehber ilkeleri dikkate alarak, işbu
Madde’de istenen bilgilerin hazırlanması için gerekli rehber ilkeleri ilk
oturumunda kabul edecek ve ondan sonra düzenli aralıklarla gözden geçirecektir.
İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı,
tayin edilen miktarların hesaplanması için gerekli usûlleri de ilk taahhüt
döneminden önce karara bağlayacaktır.
8. Madde
1. Ek-I’de yer alan her bir Taraf’ın 7. Madde hükmünde sunduğu bilgi,
Taraflar Konferansı’nın ilgili kararları uyarınca ve aşağıdaki 4. paragrafta
işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nca
bu amaç için kabul edilen rehber ilkelere uygun olarak, uzman gözden geçirme
ekibi tarafından gözden geçirilecektir. Ek-I’de yer alan her bir Taraf’ın 7.
Madde’nin 1. paragrafı hükmünde sunduğu bilgi, salım envanterleri ve tayin
edilmiş miktarların yıllık derlenmesi ve hesaplanmasının bir parçası olarak
gözden geçirilecektir. Buna ilâveten, 7. Madde’nin 2. paragrafı hükmünde
Ek-I’de yer alan her bir Taraf’ın sunduğu bilgi, bildirimlerin gözden
geçirilmesinin bir parçası olarak gözden geçirilecektir.
2. Uzman gözden geçirme ekipleri, sekretarya tarafından koordine
edilecek ve Taraflar Konferansı’nın bu amaç için hazırladığı rehbere uygun
olarak Sözleşme’nin Taraflarınca ve uygun görülürse hükümetlerarası
kuruluşlarca aday gösterilenler arasından seçilecek uzmanlardan oluşacaktır.
3. Gözden geçirme süreci, işbu Protokol’ün bir Tarafça uygulanmasına
yönelik tüm veçhelerinin tam ve kapsamlı bir teknik değerlendirmesini
içerecektir. Uzman gözden geçirme ekipleri, ilgili Taraf’ın taahhütlerinin
uygulanmasını değerlendirerek ve taahhütlerin gerçekleştirilmesindeki olası
sorunlar ile etkenleri belirleyerek, işbu Protokol’ün Taraflar Toplantısı
olarak işlev gören Taraflar Konferansı’na bir rapor hazırlayacaktır. Bu
raporlar, sekretarya tarafından Sözleşme’nin tüm Taraflarına dağıtılacaklardır.
Sekretarya, bu raporlarda belirtilen uygulama hakkındaki sorunları, işbu
Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nca
yapılacak ayrıntılı bir değerlendirme için listeleyecektir.
4. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar
Konferansı, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarını göz önünde tutarak,
uzman gözden geçirme ekiplerince işbu Protokol’ün yürütülmesinin incelenmesine
dair rehber ilkeleri ilk oturumunda kabul edecek ve ondan sonra düzenli
aralıklarla gözden geçirecektir.
5. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar
Konferansı, Uygulama Yardımcı Organı ve uygun görüldüğü takdirde, Bilimsel ve
Teknolojik Danışma Yardımcı Organı’nın desteğiyle;
(a) 7. Madde hükmünde Taraflarca sunulan bilgi ve işbu Madde
hükmünde yürütülmüş olan uzman gözden geçirmelerin raporlarını;
(b) Tarafların sordukları soruların yanı sıra, yukarıdaki 3. paragrafta
sekretarya tarafından kaydedilen uygulama hakkındaki sorunları
değerlendirecektir.
6. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar
Konferansı, yukarıdaki 5. paragrafta atıfta bulunulan bilgileri
değerlendirdikten sonra, işbu Protokol’ün yürütülmesi konusunda gerek duyulan
herhangi bir konu hakkında kararlar alacaktır.
9. Madde
1. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar
Konferansı, ilgili teknik, sosyal ve ekonomik bilgilerin yanı sıra iklim
değişikliği ve etkilerine ait mevcut bilimsel bilgi ve değerlendirmelerin
ışığında, işbu Protokol’ü düzenli olarak gözden geçirecektir. Böyle gözden
geçirmeler, Sözleşme ile ilgili değerlendirmelerle, özellikle Sözleşme’nin 4.
Maddesi’nin 2(d) paragrafı ve 7. Maddesi’nin 2(a) paragrafında istenen
değerlendirmelerle koordineli olarak yürütülecektir. İşbu Protokol’ün Taraflar
Toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, bu gözden geçirmeleri esas
alarak uygun eylemi gerçekleştirecektir.
2. İlk gözden geçirme, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak
işlev gören Taraflar Konferansı’nın ikinci oturumunda gerçekleşecektir. Daha
sonraki gözden geçirmeler düzenli aralıklarla ve zamanında yapılacaktır.
10. Madde
Tarafların hepsi, ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklarını ve
özgün ulusal ve bölgesel kalkınma önceliklerini, amaçlarını ve koşullarını
dikkate alarak, Ek-I Dışı Taraflar için yeni taahhütler ortaya koymadan,
Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 1. paragrafındaki mevcut taahhütleri teyit etmek
suretiyle ve Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 3, 5. ve 7. paragraflarını gözönünde
tutarak, sürdürülebilir kalkınmayı gerçekleştirebilmek için bu taahhütlerin
yerine getirilmesindeki ilerlemeye devam ederek, şunları yapacaklardır:
(a)Taraflar Konferansı’nca kabul edilen ulusal bildirim hazırlığına ait
rehber ilkelere uygun olarak, Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen, insan
faaliyetlerinin neden olduğu sera gazlarının kaynaklarca salımlarına ve
yutaklarca uzaklaştırılmalarına ilişkin ulusal envanterlerin hazırlanması ve
düzenli olarak güncelleştirilmesi amacıyla, Taraflar Konferansı’nca
kararlaştırılacak olan karşılaştırılabilir yöntemleri kullanarak, her bir
Taraf’ın sosyo-ekonomik şartlarını yansıtan yerel salım faktörlerinin, etkinlik
verilerinin ve/veya modellerinin kalitesinin iyileştirilmesi için, uygun ve
mümkün olabildiği yerde, maliyet-etkin ulusal, uygun olduğu ölçüde, bölgesel
programlar düzenlemek;
(b) İklim değişikliğini azaltıcı önlemleri ve iklim değişikliğine
yeterli uyum sağlayıcı önlemleri içeren ulusal ve uygun olduğu yerlerde
bölgesel programlar düzenlemek, uygulamak, yayımlamak ve düzenli olarak
güncellemek;
(i) Bu programlar, diğerlerine ilâveten, enerji, ulaştırma ve sanayi sektörlerinin
yanı sıra tarım, ormancılık ve atık yönetimi ile ilgili olacaktır. Ayrıca, arazi
planlamasının iyileştirilmesine yönelik uyum teknolojileri ve yöntemler, iklim
değişikliğine olan uyumu arttıracaktır.
(ii) Ek-I’de yer alan Taraflar, 7. Madde’ye uygun
olarak, ulusal programları dahil olmak üzere, işbu Protokol’deki eylemle ilgili
bilgi sunacaklardır ve diğer Taraflar, sera gazlarının artışlarının azaltımı ve
yutaklarca uzaklaştırılmalarının arttırılması, kapasite geliştirme ve uyum
önlemleri dahil olmak üzere, iklim değişikliği ve olumsuz etkilerinin ele
alınmasına katkıda bulunduğuna inandıkları önlemleri içeren programlar
hakkındaki bilgiyi, uygun olması durumunda, ulusal bildirimlerine dahil etmeye
çalışacaklardır.
(c) Kamunun sahip olduğu ya da kamuda mevcut çevreye duyarlı
teknolojilerin etkin transferine ilişkin politika ve programların oluşturulması
ve çevreye duyarlı teknolojilerin transferini teşvik etmek, geliştirmek ve
erişimini arttırmak için özel sektöre uygun bir ortam oluşturulması dahil olmak
üzere, özellikle gelişmekte olan ülkelerle, iklim değişikliği ile ilgili çevreye
duyarlı teknolojilerin, teknik bilgi uygulamalarının ve süreçlerin
geliştirilmesi, uygulanması, yaygınlaştırılması için etkin yöntemlerin
teşvikinde işbirliği yapmak ve bunların teşvik edilmesi, kolaylaştırılması,
finansmanı, uygun olması durumunda, transferi ve erişimi için tüm uygulanabilir
önlemleri almak;
(d) Bilimsel ve teknik araştırmalarda işbirliği yapmak ve iklim
sistemiyle ilgili belirsizliklerin, iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin ve
çeşitli karşı stratejilerin ekonomik ve sosyal sonuçlarının azaltmasına yönelik
veri arşivlerinin geliştirilmesini ve sistematik gözlem sistemlerinin
geliştirilmesini ve sürdürülmesini teşvik etmek ve Sözleşme’nin 5. Maddesi’ni
gözönünde tutarak, sistematik gözlem konularındaki uluslararası ve hükümetlerarası
çabalara, programlara, araştırma ve ağlara katılmak üzere içsel kapasitelerin
ve imkânların geliştirilmesini ve güçlendirilmesini teşvik etmek;
(e) İnsani ve kurumsal kapasite başta olmak üzere, ulusal kapasite
geliştirme de dahil eğitim ve yetiştirme programlarının geliştirilmesi ve
uygulanmasında, uygun olduğu yerde, mevcut organların kullanılmasında özellikle
gelişmekte olan ülkelerde bu alanda uzman yetiştirebilecek personelin değişimleri
veya geçici görevlendirilmelerinde uluslararası düzeyde işbirliği yapmak ve
teşvik etmek, ve iklim değişikliği konusunda ulusal düzeyde kamu bilincini ve
halkın bilgiye erişimini kolaylaştırmak. Sözleşme’nin 6. Maddesi dikkate
alınarak, Sözleşme’deki ilgili organlar aracılığıyla bu faaliyetlerin
uygulanması için uygun yöntemler geliştirilmelidir;
(f) Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarına uygun olarak, işbu madde
uyarınca yürütülen program ve faaliyetlerle ilgili bilgileri ulusal
bildirimlerine dâhil etmek; ve
(g) İşbu Madde’deki taahhütlerin yerine getirilmesi hususunda
Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 8. paragrafına özen göstermek.
11. Madde
1. 10. Madde’nin uygulanmasında, Taraflar, Sözleşme’nin 4.
Maddesi’nin 4., 5.,7.,8. ve 9. paragraflarındaki hükümleri dikkate
alacaklardır.
2. Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 3. paragrafındaki ve 11.
Maddesi’ndeki hükümlere uygun olarak, Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 1.
paragrafının uygulanması çerçevesinde ve Sözleşme’nin finansal mekanizmasının
yürütülmesinden sorumlu kuruluş ya da kuruluşlar aracılığıyla, Sözleşme’nin
Ek-II’sinde yer alan gelişmiş Taraf ülkeler ve diğer gelişmiş Taraf ülkeler;
(a) 10. Madde’nin (a) alt paragrafında yer alan, Sözleşme’nin 4.
Maddesi’nin 1(a) paragrafındaki mevcut taahhütlerin uygulanmasında ilerleme
sağlanırken, gelişmekte olan Taraf ülkelerce yapılan ve önceden kabul edilmiş
tüm masrafların karşılanması için yeni ve ek malî kaynaklar sağlayacaklar; ve
(b) Ayrıca, 10. Madde’de yer alan ve işbu Madde’ye uygun olarak,
Sözleşme’nin 11. Maddesi’nde atıfta bulunulan uluslararası kuruluş ya da
kuruluşlarla gelişmekte olan bir Taraf ülke arasında kararlaştırılan,
Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 1. paragrafındaki mevcut taahhütlerin
uygulanmasında ilerleme kaydedilmesine ilişkin önceden kabul edilmiş tüm artan
masrafların karşılanması için, teknoloji transferi de dahil olmak üzere,
gelişmekte olan Taraf ülkelerce ihtiyaç duyulan finansal kaynakları
sağlayacaklardır.
Bu mevcut taahhütlerin yerine getirilmesi, gelişmiş
Taraf ülkeler arasında fonların akışındaki yeterlilik ve tahmin edilebilirlik
ihtiyacı ile uygun yük paylaşımının önemini dikkate alacaktır. İşbu Protokol’ün
kabulünden önce alınan kararlar da dahil olmak üzere, Taraflar Konferansı’nın
ilgili kararlarındaki, Sözleşme’nin finansal mekanizmasının işletilmesinden
sorumlu kuruluş ya da kuruluşlara yönelik rehber, işbu paragraftaki hükümlere
gerekli değişiklikler yapılarak uygulanacaktır.
3. Gelişmiş Taraf ülkeler ve Sözleşme’nin Ek-II’sinde yer alan diğer
gelişmiş Taraflar, 10. Madde’nin uygulamasına ilişkin finansal kaynakları ikili, bölgesel ve çok taraflı araçlar yoluyla da
sağlayabilirler ve gelişmekte olan Taraf ülkeler de bunlardan yararlanırlar.
12. Madde
1. Bu
bölümde temiz kalkınma mekanizması tanımlanmaktadır.
2. Temiz
kalkınma mekanizmasının amacı, Ek-I’de yer almayan Taraflara, sürdürülebilir
kalkınmayı gerçekleştirmek ve Sözleşme’nin nihai amacına katkıda bulunmak üzere
destek sağlamak ve Ek-I’de yer alan Tarafların 3. Madde’deki sayısallaştırılmış
salım sınırlandırma ve azaltım taahhütlerini yerine getirmelerine yardım
etmektir.
3. Temiz
kalkınma mekanizması altında:
(a) Ek-I’de yer almayan
Taraflar, onaylı salım azaltımı elde edilen proje faaliyetlerinden
yararlanacaklardır.
(b) Ek-I’de yer alan Taraflar,
işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nca
belirlendiği şekliyle, 3. Madde’deki sayısallaştırılmış salım sınırlandırma ve
azaltım taahhütlerinin bir kısmını yerine getirmelerine katkıda bulunulmasına
yönelik, bu tür proje faaliyetlerinden elde edilen onaylı salım azaltımlarını
kullanabilirler.
4. Temiz
kalkınma mekanizması, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören
Taraflar Konferansı’nın yetkisi ve rehberliğine tabi olacak ve bir temiz
kalkınma mekanizması icra kurulu tarafından denetlenecektir.
5. Her
bir proje faaliyetinden elde edilen salım azaltımları, işbu Protokol’ün
Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nca atanacak yetkili
kuruluşlar tarafından aşağıdaki hususlar esas alınarak onaylanacaktır:
(a) İlgili her bir Taraf’ın
kabul ettiği gönüllü katılım;
(b) İklim değişikliğinin
azaltılması ile ilgili gerçek, ölçülebilir ve uzun vadeli yararlar;
(c) Onaylı proje faaliyetleri
olmadığında ortaya çıkacak salımların
azaltımına ilâve bir katkıda bulunma.
6. Temiz
kalkınma mekanizması, gerektiğinde, onaylı proje faaliyetleri ile ilgili
fonların düzenlenmesine yardım edecektir.
7. İşbu
Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, ilk
oturumunda, proje faaliyetlerinin bağımsız denetimi ve doğrulanması
aracılığıyla şeffaflığın, etkinliğin ve hesap verilebilirliğin sağlanabilmesi
amacıyla gerekli usûl ve yöntemleri belirleyecektir.
8. İşbu
Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, onaylı
proje faaliyetlerinden elde edilen gelirlerin bir kısmının, idarî harcamaların
karşılanmasında kullanılmasının yanı sıra, özellikle iklim değişikliğinin
olumsuz etkilerine maruz kalan gelişmekte olan ülkelerin uyum masraflarının
karşılanmasına yardım etmede kullanılmasını sağlayacaktır.
9. Yukarıdaki
3. paragrafta bahsekonu faaliyetler ve onaylı salım azaltımlarının elde
edilmesi dahil olmak üzere, temiz kalkınma mekanizmasına katılım, özel ve/veya
kamu kuruluşlarına açık olabilir ve temiz kalkınma mekanizması icra kurulunca
sağlanacak her türlü rehbere tabi olacaktır.
10. 2000
yılından ilk taahhüt döneminin başlamasına kadar olan dönem içerisinde elde
edilen onaylı salım azaltımları, ilk taahhüt dönemindeki uygunluğun yerine
getirilmesine yardımcı olmak amacıyla kullanılabilir.
13. Madde
1. Sözleşme’nin
en yüksek mercii olan Taraflar Konferansı, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı
olarak görev yapacaktır.
2. İşbu
Protokol’e taraf olmayan, Sözleşme’nin Tarafları, işbu Protokol’ün Taraflar
toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın herhangi bir oturumunun
görüşmelerine gözlemci olarak katılabilirler. Taraflar Konferansı, Taraflar
toplantısı olarak gerçekleştiğinde, işbu Protokol’deki kararlar yalnızca işbu
Protokol’ün Taraflarınca alınacaktır.
3. Taraflar
Konferansı, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gördüğünde,
Taraflar Konferansı Bürosu’nun, Sözleşme’nin bir Taraf’ını temsil eden herhangi
bir üyesi, o sırada bu Taraf’ın işbu Protokol’e taraf olmaması durumunda, işbu
Protokol’e Taraf olanlar tarafından ve onların arasından seçilecek bir ilâve
üye ile yer değiştirecektir.
4. İşbu
Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı, işbu
Protokol’ün uygulanmasını düzenli olarak gözden geçirecek ve kendi yetkisi
dahilinde, etkin uygulanmasını teşvik etmek için gerekli kararları alacaktır.
Taraflar toplantısı, işbu Protokol’de kendisine verilen görevleri yerine
getirecek ve;
(a) İşbu Protokol’ün
hükümlerine uygun olarak mevcut bilgilerin tamamı temelinde, Taraflarca işbu
Protokol’ün uygulanmasını, özellikle çevresel, ekonomik ve sosyal etkilerin
yanı sıra kümülâtif etkileri de dahil olmak üzere, toplam etkilerini ve
Sözleşme’nin amacına ulaşılmasına doğru kaydedilen ilerlemenin derecesini
değerlendirecektir;
(b Sözleşme’nin amacı ışığında,
Sözleşme’nin 4. Maddesi’nin 2(d) paragrafı ve 7. Maddesi’nin 2. paragrafında
istenen gözden geçirmelere gereken itinayı göstererek, Tarafların işbu
Protokol’deki yükümlülüklerini, işbu Protokol’ün uygulanmasından elde edilen
deneyimleri ve bilimsel ve teknolojik bilginin gelişimini düzenli olarak
inceleyecektir ve bu kapsamda, işbu Protokol’ün uygulanması konusunda düzenli
raporları dikkate alacak ve kabul edecektir.
(c)Tarafların iklim değişikliği ve etkilerinin
üstesinden gelmek için benimsedikleri önlemlere ilişkin bilgi alışverişini,
Tarafların farklılık gösteren koşullarını, sorumluluklarını ve yeteneklerini ve
işbu Protokol’deki taahhütlerini dikkate almak suretiyle teşvik edecek ve
kolaylaştıracaktır;
(d) İki ya da daha fazla
Taraf’ın talebi üzerine, kendilerinin iklim değişikliği ve etkilerinin
üstesinden gelmek için benimsedikleri önlemlerin eşgüdümünü, Tarafların
farklılaşan koşulları, sorumlulukları ve yetenekleri ile işbu Protokol’deki
ilgili taahhütlerini dikkate almak suretiyle kolaylaştıracaktır.
(e) İşbu Protokol’ün Taraflar
toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı'nca üzerinde mutabık
kalınması gereken, işbu Protokol’ün etkin uygulanmasına yönelik
karşılaştırılabilir yöntemlerin geliştirilmelerini ve düzenli aralıklarla ıslah
edilmelerini, Sözleşme’nin amacına ve İşbu Protokol’ün hükümlerine uygun olarak
ve Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarının tamamını dikkate almak
suretiyle, teşvik edecek ve rehberlik yapacaktır;
(f) İşbu Protokol’ün uygulanması
için gerekli herhangi bir konuda önerilerde bulunacaktır;
(g) 11. Madde’nin 2. paragrafına
uygun olarak ilâve finansal kaynakları harekete geçirmeye çalışacaktır;
(h) İşbu Protokol’ün uygulanması
için gerekli olduğu addedilen yardımcı organları oluşturacaktır;
(i) Uygun olduğu hallerde,
yetkili uluslararası kuruluşların, hükümetlerarası ve hükümet dışı organların
hizmetlerini ve işbirliğini ve sağladıkları bilgileri kullanacak ve
araştıracaktır;
(j) İşbu Protokol’ün
uygulanmasında gerekebilecek diğer görevleri yapacak ve Taraflar Konferansı
kararından doğan herhangi bir görevi dikkate alacaktır.
5. Taraflar
Konferansı’nın usûl kuralları ve Sözleşme hükmünde uygulanan finansal usûller,
işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın
başka bir kararı oybirliği ile alması durumu hariç, üzerinde gerekli
değişiklikler yapılmış olarak işbu Protokol kapsamında uygulanacaktır.
6. İşbu
Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın ilk
oturumu, işbu Protokol’ün yürürlüğe girme tarihinden sonra programa alınan
Taraflar Konferansı’nın ilk oturumu ile birlikte sekretarya tarafından
toplanacaktır. İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar
Konferansı’nın daha sonraki olağan oturumları, işbu Protokol’ün Taraflar
toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nca başka şekilde
kararlaştırılmadıkça, her yıl ve Taraflar Konferansı’nın olağan oturumları ile
birlikte düzenlenecektir.
7. İşbu
Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın
olağanüstü oturumları, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören
Taraflar Konferansı’nca gerekli addedilen diğer zamanlarda ya da herhangi
bir Taraf’ın bu yöndeki yazılı talebinin, sekretarya tarafından Taraflara 6 ay
içinde bildirilmiş olması ve Tarafların da en az üçte biri tarafından
desteklenmesi şartıyla, düzenlenecektir.
8. Birleşmiş
Milletler, Birleşmiş Milletler’in ihtisas kuruluşları ve Uluslararası Atom
Enerjisi Ajansı’nın yanı sıra, herhangi bir üye Devlet veya Birleşmiş
Milletler’in gözlemcisi olup Sözleşme’ye taraf olmayanlar, işbu Protokol’ün
Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı oturumlarında
gözlemci olarak temsil edilebilirler. İşbu Protokol’ün kapsadığı hususlarda
uzmanlaşmış ve işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar
Konferansı oturumunda gözlemci olarak temsil edilme niyetini sekretaryaya
bildiren, ulusal veya uluslararası, hükümet ya da hükümet dışı bir kişi ya da
ajans, mevcut Taraflardan an az üçte biri itiraz etmediği takdirde, oturuma
kabul edilebilir. Gözlemcilerin kabulü ve katılımı, yukarıdaki 5. paragrafta
atıfta bulunulan usûl kurallarına tabi olacaktır.
14. Madde
1.
Sözleşme’nin 8. Maddesi’nce kurulan sekretarya, işbu Protokol’ün sekretaryası
olarak hizmet verecektir.
2. Sekretaryanın
görevlerine dair Sözleşme’nin 8. Maddesi’nin 2. paragrafı ve sekretaryanın
işleyişi için yapılan düzenlemelere ilişkin Sözleşme’nin 8. Maddesi’nin 3.
paragrafı, üzerinde gerekli değişiklikler yapılmış olarak, işbu Protokol’e
uygulanacaktır. Sekretarya ayrıca, işbu Protokol hükmünde kendisi için tayin
edilmiş görevleri yapacaktır.
15. Madde
1. Sözleşme’nin
9. ve 10. Maddeleri’nce oluşturulan Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı
Organı ve Uygulama Yardımcı Organı, sırasıyla işbu Protokol’ün Bilimsel ve
Teknolojik Danışma Yardımcı Organı ve Uygulama Yardımcı Organı olarak işlev
görecektir. Sözleşme’deki bu iki organın işleyişine ilişkin hükümler, gerekli
değişiklikler yapılmış olarak işbu Protokol’e uygulanacaktır. İşbu
Protokol’deki Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı Organı ile Uygulama
Yardımcı Organı toplantılarının oturumları, sırasıyla Sözleşme’nin Bilimsel ve
Teknolojik Danışma Yardımcı Organı ile Uygulama Yardımcı Organı toplantıları
ile birlikte yapılacaktır.
2. İşbu
Protokol’e taraf olmayan Sözleşme’ye Taraflar, yardımcı organların herhangi bir
oturumunun çalışmalarına gözlemci olarak katılabilirler. Yardımcı organlar,
işbu Protokol’ün yardımcı organları olarak işlev gördüğünde, işbu Protokol
hükmündeki kararlar yalnızca işbu Protokol’ün Taraflarınca alınacaktır.
3. Sözleşme’nin
9. ve 10. Maddeleri’nce oluşturulan yardımcı organlar, işbu Protokol ile ilgili
konulara ilişkin görevlerini yerine getirirlerken, yardımcı organların
Büroları’nın, Sözleşme’nin bir Taraf’ını temsil eden herhangi bir üyesi, o
sırada bu Taraf’ın işbu Protokol’e taraf olmaması durumunda, işbu Protokol’e
Taraf olanlar tarafından ve onların arasından seçilecek bir ilâve üye ile yer
değiştirecektir.
16. Madde
İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev
gören Taraflar Konferansı, mümkün olabilen en kısa zamanda, Taraflar
Konferansı’nın alabileceği ilgili kararlar ışığında, Sözleşme’nin 13.
Maddesi’nde atıfta bulunulan çok taraflı danışma sürecinin işbu Protokol’e
uygulanmasını dikkate alacak ve gerekiyorsa değiştirecektir. İşbu Protokol’e
uygulanabilen herhangi bir çok taraflı danışma süreci, 18. Madde’ye uygun
olarak oluşturulan usûl ve mekanizmalara halêl getirmeksizin, işleyecektir.
17. Madde
Taraflar Konferansı, özellikle salım ticaretine
ilişkin doğrulama, raporlama ve hesap verilebilirlik için, ilgili prensipleri,
yöntemleri, kuralları ve rehber ilkeleri belirleyecektir. Ek-B’de yer alan
Taraflar, 3. Madde’deki taahhütlerini yerine getirmek amacıyla salım ticaretine
katılabilirler. Böyle bir ticaret, o Madde’deki sayısallaştırılmış salım
sınırlandırma ve azaltım taahhütlerini karşılamak amacına yönelik ülke içi
eylemleri tamamlayıcı olacaktır.
18. Madde
İşbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev
gören Taraflar Konferansı; işbu Protokol’e uygunsuzluk durumlarını belirlemek
ve ele almak için, uygunsuzluğun nedenini, türünü, derecesini ve sıklığını
dikkate alan sonuçlarını gösteren bir listenin geliştirilmesi de dahil olmak
üzere, uygun ve etkin usûller ile mekanizmaları, ilk oturumunda onaylayacaktır.
İşbu Madde hükmünde, bağlayıcı sonuçlar gerektiren usûl ve mekanizmalar, işbu
Protokol’deki bir değişiklikle kabul edilecektir.
19. Madde
Sözleşme’nin, anlaşmazlıkların çözümüne ilişkin 14.
Maddesi’ndeki hükümler, üzerinde gerekli değişiklikler yapılmış olarak işbu
Protokol’e uygulanacaktır.
20. Madde
1. Herhangi
bir Taraf işbu Protokol’e değişiklikler önerebilir.
2. İşbu
Protokol’e ilişkin değişiklikler, işbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak
işlev gören Taraflar Konferansı’nın olağan oturumunda kabul edileceklerdir.
İşbu Protokol’e ilişkin herhangi bir değişiklik metni, kabûlü için önerilen
toplantı tarihinden en az altı ay önce sekretarya tarafından Taraflara
bildirilecektir. Sekretarya, ayrıca, önerilen herhangi bir değişiklik metnini
Taraflara ve Sözleşme imzacılarına ve bilgi için Depoziter’e bildirecektir.
3. Taraflar,
işbu Protokol’e ilişkin olarak önerilen herhangi bir değişiklik hususunda
oybirliği ile mutabakata varmak için her türlü çabayı göstereceklerdir.
Oybirliğine ilişkin tüm çabalar tüketilir ve bir uzlaşıya varılamazsa,
değişiklik, son çare olarak, toplantıda mevcut ve oy kullanan Tarafların dörtte
üçünün oy çokluğu ile kabul edilecektir. Kabul edilen değişiklik,
muvafakatlarının alınması için tüm Taraflara iletilmek üzere, sekretarya tarafından
Depoziter’e bildirilecektir.
4. Bir
değişikliğe ilişkin muvafakat belgeleri Depoziter’e tevdi edilecektir.
Yukarıdaki 3. paragrafa uygun olarak kabul edilen bir değişiklik, işbu
Protokol’e Tarafların en az dörtte üçünün muvafakat belgelerinden sonuncusunun
Depoziter tarafından alındığı tarihten doksan gün sonra, muvafakat eden
Taraflar için yürürlüğe girecektir.
5. Değişiklik,
diğer herhangi bir Taraf için, o Taraf’ın sözkonusu değişikliğe ilişkin
muvafakat belgesini Depoziter’e tevdi ettiği tarihten doksan gün sonra
yürürlüğe girecektir.
21. Madde
1. İşbu
Protokol’ün ekleri onun tamamlayıcı bir parçasını oluşturacaktır ve başka türlü
açıkça belirtilmedikçe, işbu Protokol’e yapılan bir atıf, aynı zamanda herhangi
bir ekine de atfı teşkil edecektir. İşbu Protokol’ün yürürlüğe girmesinden
sonra kabul edilen herhangi bir ek; listeler, formlar veya diğer herhangi bir
açıklayıcı mahiyetteki bilimsel, teknik, usûle ilişkin veya idari nitelikteki
materyalle sınırlı olacaktır.
2. Herhangi
bir Taraf, işbu Protokol’ün bir ekine ilişkin önerilerde bulunabilir ve işbu
Protokol’ün ekleri için değişiklikler önerebilir.
3. İşbu
Protokol’ün ekleri ve işbu Protokol’ün eklerine ilişkin değişiklikler, işbu
Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak işlev gören Taraflar Konferansı’nın
olağan oturumunda kabul edilecektir. Önerilen herhangi bir ek veya bir eke
ilişkin değişiklik metni, kabul için önerilen toplantı tarihinden en az altı ay
önce sekretarya tarafından Taraflara bildirilecektir. Sekretarya, ayrıca,
önerilen herhangi bir ek veya bir eke ilişkin herhangi bir değişiklik metnini
Taraflara ve Sözleşme’nin imzacılarına ve bilgi için Depoziter’e bildirecektir.
4. Taraflar,
herhangi bir ek veya bir eke ilişkin olarak önerilen değişiklik hususunda
oybirliği ile mutabakata varmak için her türlü çabayı göstereceklerdir.
Oybirliğine ilişkin tüm çabalar tüketilir ve bir uzlaşıya varılamazsa, ek veya
eke ilişkin değişiklik, son çare olarak, toplantıda mevcut ve oy kullanan
Tarafların dörtte üçünün oy çokluğu ile kabul edilecektir Kabul edilen ek ya da
bir eke ilişkin değişiklik, muvafakatlarının alınması için tüm Taraflara
iletilmek üzere, sekretarya tarafından Depoziter’e bildirilecektir.
5. Yukarıdaki
3. ve 4. paragraflar uyarınca kabul edilmiş olan bir ek veya Ek-A veya Ek-B’nin
dışındaki bir eke ilişkin değişiklik, Depoziter tarafından, tüm Taraflara
bildirilme tarihinden altı ay sonra, bu süre zarfında, Depoziter’e, eki ya da
eke değişikliği kabul etmediğini yazılı olarak bildiren Taraflar hariç, işbu
Protokol’ün Taraflarının hepsi için yürürlüğe girecektir. Ek veya bir eke
ilişkin değişikliği kabul etmediğine dair bildirimini geri çeken Taraflar için,
ek veya bir eke ilişkin değişiklik, geri çekmeye ilişkin bildirimin Depoziter
tarafından alındığı tarihten sonraki doksanıncı günde yürürlüğe girecektir.
6. Bir
ek veya bir eke ilişkin bir değişikliğin kabulü işbu Protokol’e ilişkin bir
değişiklik içerirse, bu ek veya bir eke ilişkin değişiklik, işbu Protokol’e
ilişkin değişikliğin yürürlüğe gireceği zamana kadar, yürürlüğe girmeyecektir.
7. İşbu
Protokol’ün Ek-A ve Ek-B’sine ilişkin değişiklikler, Ek-B’ye ilişkin herhangi
bir değişikliğin yalnızca ilgili Taraf’ın yazılı rızası ile kabul edilmiş
olması koşuluyla, 20. Madde’de belirtilen usûle uygun olarak, kabul edilecek ve
yürürlüğe girecektir.
22. Madde
1. Tarafların
her biri, aşağıdaki 2. paragrafta belirtilenler dışında, bir oy hakkına sahip
olacaktır.
2. Bölgesel
ekonomik entegrasyon kuruluşları, kendi yetkilerine dahil hususlarda, işbu
Protokol’e Taraf olan kendi üyelerinin sayısı kadar oy hakkına sahip
olacaklardır. Üye Devletlerinden herhangi biri oyunu kendi kullanırsa, böyle
bir kuruluş oyunu kullanamayacaktır ve tersine böyle bir kuruluş oy hakkını
kullandığında, üye Devletlerden herhangi biri oyunu kullanamayacaktır.
23. Madde
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri işbu
Protokol’ün Depoziter’i olacaktır.
24. Madde
1. İşbu
Protokol imzaya açık olacaktır ve Sözleşme’ye taraf olan ülkeler ve bölgesel
ekonomik entegrasyon kuruluşlarınca onay, kabul ya da uygun bulmaya tabi olacaktır.
Protokol, New York’ta bulunan Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde 16 Mart
1998’den 15 Mart 1999’a kadar imzaya açık olacaktır. İşbu Protokol, imzaya
kapatıldığı günden sonraki tarihten itibaren, katılım için açık olacaktır.
Onay, kabul, uygun bulma veya katılım belgeleri Depoziter’e tevdi edilecektir.
2. Bir
bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşu, üyesi Devletlerden herhangi birinin
Taraf olmadığı işbu Protokol’e Taraf olursa, işbu Protokol hükmündeki tüm
yükümlülüklerle bağlı olacaktır. Böyle bir kuruluşun bir veya daha fazla üyesi
Devletler işbu Protokol’e taraf iseler, kuruluş ve üyesi Devletler işbu
Protokol’deki taahhütlerini yerine getirmek için kendi sorumluluklarına karar
vereceklerdir. Böyle durumlarda, kuruluş veya üye Devletlerin, işbu Protokol
hükmündeki haklarını aynı zamanda kullanmaları yetkileri bulunmayacaktır.
3. Bölgesel
ekonomik entegrasyon kuruluşu, onay, kabul, uygun bulma veya katılım
belgelerinde, işbu Protokol’ce yönetilen hususlara ilişkin olarak kendi yetki
kapsamını beyan edecektir. Bu kuruluşlar, ayrıca, yetki kapsamlarında meydana
gelen herhangi önemli bir değişiklikten, Tarafları bilgilendirmesi için
Depoziter’i haberdar edecektir.
25. Madde
1. İşbu
Protokol, Ek-I’de yer alan Tarafların 1990 yılı toplam karbondioksit
salımlarının en az % 55’ine tekabül eden Ek-I’deki Tarafların dahil
olduğu, Sözleşme’nin en az 55
Tarafı’nın, onay, kabul, uygun bulma ya da katılım belgelerini Depoziter’e
tevdi ettikleri tarihten sonraki doksanıncı günde yürürlüğe girecektir.
2. İşbu
Madde’nin amacı açısından, “Ek-I’de yer alan Tarafların 1990 yılı toplam
karbondioksit salım miktarları”, Ek-I’de yer alan Taraflarca Sözleşme’nin 12.
Maddesi’ne uygun olarak sunulan ilk ulusal bildirimlerinde, işbu Protokol’ün
kabul tarihinde veya daha önce bildirilen miktar anlamına gelmektedir.
3. İşbu
Protokol’ü, yukarıdaki 1. paragrafta yürürlüğe girmesi için belirlenen şartlar
yerine geldikten sonra onaylayan, kabul eden ya da uygun bulan ya da ona
katılan her bir Devlet veya bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşu için, işbu
Protokol, onaylama, kabul, uygun bulma ya da katılım belgesinin tevdii tarihini
izleyen doksanıncı günde yürürlüğe girecektir.
4. İşbu
Madde’nin amacı bakımından, bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluşu tarafından
tevdi edilen herhangi bir belge, bu kuruluşun üye Devletlerince tevdi
edilenlere ilâve sayılmayacaktır.
26. Madde
İşbu Protokol’e hiçbir çekince konulamaz.
27. Madde
1. Bir
Taraf için yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl sonra herhangi bir
zamanda, ilgili Taraf, Depoziter’e yazılı bir bildirim sunarak işbu
Protokol’den çekilebilir.
2. Böyle
bir geri çekilme, geri çekilme bildiriminin Depoziter tarafından alınma
tarihinden bir yıl geçtikten sonra veya geri çekilme bildiriminde
belirtilebilecek daha sonraki bir tarihte geçerli olacaktır.
3. Sözleşme’den
çekilen herhangi bir Taraf, işbu Protokol’den de çekilmiş kabul edilecektir.
28. Madde
Arapça, Çince, İngilizce, Fransızca, Rusça ve
İspanyolca metinleri aynı derecede geçerli olan işbu Protokol’ün aslı Birleşmiş
Milletler Genel Sekreteri’ne tevdi edilecektir.
Bin dokuz yüz doksan yedi yılının Aralık ayının on
birinci günü Kyoto’da yapıldı.
İşbu Protokol’e aşağıda imzası bulunan tam yetkili
temsilciler, belirtilen tarihlerde, usûlüne uygun olarak imza koymuşlardır.
EK-A
Karbondioksit (CO2)
Metan(CH4)
Nitröz Oksit(N2O)
Hidrofluorokarbonlar (HFCs)
Perfluorokarbonlar (PFCs)
Kükürt heksaflorür (SF6)
Enerji
Yakıt Yanması
Enerji endüstrileri
İmalat endüstrileri ve
inşaat
Ulaştırma
Diğer sektörler
Diğer
Yakıtlardan kaynaklanan
kaçak salım
Katı yakıtlar
Petrol ve doğal gaz
Diğer
Endüstriyel işlemler
Mineral ürünler
Kimyasal ürünler
Metal üretimi
Diğer üretim
Halokarbonlar ve kükürt
heksaflorürlerin üretimi
Halokarbonlar ve kükürt
heksaflorürlerin tüketimi
Diğer
Çözücü ve diğer ürün kullanımı
Tarım
Bağırsak fermantasyonu
Çiftlik gübresi yönetimi
Çeltik yetiştiriciliği
Tarımsal topraklar
Öngörülmüş çayırların
yakılması
Tarımsal kalıntıların
tarlada yakılması
Diğerleri
Atık
Arazide katı atık bertarafı
Atık su işlemesi
Atık yakma
Diğer
EK-B
Taraf / Sayısallaştırılmış salım
sınırlandırma ya da azaltım taahhüdü (Baz yıl ya da dönemin yüzdesi olarak)
________________________________________________________________
*Piyasa ekonomisine geçiş sürecinde olan ülkeler.